Tuğçe Değirmenci ile Söyleşi: Zeynep’in Maceraları Nasıl Doğdu?
Akademisyen ve yazar Tuğçe Değirmenci, Zeynep’i soru sormayı seven çocuklar için yazdı. Kitabın hikâyesini yazarından dinledik.

Yazarlarımızla söyleşi serisinin üçüncü konuğu, Zeynep’in Maceraları‘nın yazarı Tuğçe Değirmenci. Sınıf eğitimi alanında doktorası olan Değirmenci, eğitim programları uzmanı. Altı kitaplık seride Zeynep, soru sormaktan hiç yorulmayan bir 2. sınıf öğrencisidir.
- Zeynep neden soru sorar? “Bir de bence en kalıcı öğrenme soru sormakla başlar.”
- Kitabı ilk açarken “Bu nedenle kitabın kapağı hakkında çocukla konuşmak bence çok önemli.”
- Ailece “Aile içindeki sohbetler çok kıymetlidir.”
✍️ Yazarı ve kitabı
Kendinizi tanıtır mısınız?
Sınıf eğitimi alanında doktorası olan bir akademisyenim. Yıllardır sınıftaydım; meslekte yaklaşık on birinci yılım. Eğitim programları uzmanıyım. Zeynep’in Maceraları ile birlikte çocuk edebiyatına da giriş yaptım. Uzun yıllardır çocukların bilişsel ve duyusal gelişimini destekleyen çalışmalar yürütüyorum. Özellikle matematik alanında çalışmalar yapıyorum. Problem çözme, çocukların sosyal duygusal becerileri gibi özellikle önemsediğim ve üzerine çalıştığım alanlar var.
Kitap fikri nasıl doğdu?
Zeynep çok faktörlü bir kitap. Çocuklar için bir kitap yazmak yıllardır var olan bir hayalimdi. Bununla birlikte Aslan ve Kaplan adında iki kedim var. Birini yaklaşık üç yıl önce kaybettik; şu an Aslan benimle birlikte. Onların hayatımdaki etkilerinden esinlenerek çocuklara bir kitap yazmayı çok istiyordum.
Multibem’in bana sunduğu imkânlarla, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 2. sınıf Hayat Bilgisi dersinin öğrenme alanlarına özgü kitaplar yazarak Zeynep’i oluşturduk. Özellikle çocuklar için felsefe, sorgulayıcı düşünme ve çocukların üzerinde etki edebilecek farklı öğrenme modellerini de Zeynep’in içine yerleştirmeye çalıştık.
Şunu hayal ettim: Çocuklar günlük hayatta nasıl farklı sorular sorar, farklı bağlantılar kurarsa Zeynep de bu bağlantıları kurabilen bir çocuk. Çocuklar kendilerinden bir şey bulsunlar istedim. Eğlenerek okusunlar, aynı zamanda öğrenme modeline ait öğrenme çıktılarını ve süreç bileşenlerini de öğrensinler.

Sizi şaşırtan bir an oldu mu?
Çok fazla oldu. Kitabı yazarken çok fazla çocukla istişare edebildim; kitap yazıldıktan ve çıktıktan sonra da aynı şekilde. Öğrencilerden kitabı ne kadar beğendiklerine dair ses kayıtları geliyor. Zeynep’in farklı sorular sorma stilinin bana çok benzediğine dair hem arkadaş çevremden hem çocuklardan çok geri dönüş alıyorum. Eski öğrencilerimden okuyup bana geri dönüş yapanlar oluyor. “Bu kız benden daha çok soru soruyor öğretmenim.” diyenler olabiliyor. Zeynep’in iç sesini duyabilen çocukların olması beni gerçekten çok mutlu etti.
Kitap hangi yaşa hitap ediyor?
Kitap 2. sınıf düzeyine hitap ediyor. Ama hayal ettiğimiz şey ve başlangıçtaki hedefimiz şuydu: Maarif’in bize sunduğu müfredat akışını, öğrenme alanlarını, öğrenme çıktılarını ve süreç bileşenlerini çocuk keyifle okuyarak öğrensin. Dolayısıyla okul öncesinden itibaren, 1. sınıf dahil, çocuklara okutabiliriz. Belki 3. sınıf öğrencilerine de okutabiliriz ama temelde kitabın hitap ettiği düzey ilkokul 2. sınıf.
“Bence biz çocukları olduklarından daha az görüyoruz.”Tuğçe Değirmenci
Veli kitabı ilk açtığında neye dikkat etsin?
Öncelikle kitabın kapağında kitabın içeriğine ait birçok bağlam var. Bu nedenle kitabın kapağı hakkında çocukla konuşmak bence çok önemli. Bir de ilk kitaptan itibaren Zeynep’in içsel dünyasında bir yolculuğa çıkmış oluyorsunuz. Bir çocuk kendinden yola çıkarak Zeynep’le daha çok bağ kurabiliyor.
- Sence Zeynep bu durumda ne hissetmiş olabilir?
- Sence Zeynep bu durumu nasıl karşılamış olabilir?
- Sen şu anda Zeynep olsaydın buna nasıl tepki verirdin?
Bu gibi sorularla çocuğun Zeynep’i içselleştirmesini derinleştirebiliriz. Zaten çocuklar soru sormayı, bir şey üzerine derinleşmeyi çok seviyorlar. Olaylar ve durumlar üzerinde farklı, bir bakıma komik bağlantılar kurmayı seviyorlar. Zeynep’le bağ kuracaklarına inanıyorum; şu iki aylık süreç de bunu bize gösterdi.
Kitaptan sonra hangi etkinlik yapılabilir?
Bu konuda çok fazla etkinlik önerebilirim. Sınıfta yaşanan durumlar için çocuklara sıklıkla “Zeynep bu durumda olsaydı ne yapardı?” diye sorabiliriz. Çünkü bir öğretmen olarak sınıfta çok fazla problemle karşılaşabiliyoruz. Bu problemleri nasıl ele aldığımızı çocuklarla birlikte konuşabiliriz.
Bir ebeveyn olarak süreci nasıl yürütebiliriz? Çocuklar kimi zaman istedikleri bir oyuncak için ısrarla tutturabiliyorlar. “Zeynep olsaydı şu an bu durumda nasıl tepki verirdi acaba?” diye çocuğu düşündürebiliriz, yönlendirebiliriz. Sevdikleri şeyler üzerinden çocukların odağını dağıttığımızda, günlük yaşamda bir çocukla vakit geçirme zamanımız zenginleşiyor ve verimli hâle geliyor. Ben de öğretmenken özellikle kritik anlarda, problem durumlarında sorunları çözmek için çocuğun kendi kimliğinden çıkıp başka bir kimliğe bürünmesini sıklıkla kullanırdım.
Çocuklardan okudukları maceralarla birlikte kendi oyunlarını tasarlamalarını, oyun kurmalarını da isteyebiliriz. Bir durumla karşılaştık: trafik işaret levhaları. Bu levhalarla neler yapabiliriz? Evimizden okulumuza giden yolda hangi trafik işaret levhaları var? Bugün hadi bunlara bakalım, resimlerini çizelim, bunlarla ilgili bir oyun oynayalım. Bunu çok fazla derinleştirebiliriz.
Kitapta en sevdiğiniz sahne hangisi?
Zeynep’in, biz yetişkinlerin sıradan bulduğu ama çocuk gözüyle gerçekten komik, hatta bazen saçma olan durumlara yönelttiği eleştiriler benim favori sayfalarımdı. (…) Biz yetişkinler hayatta var olan birçok şeyi sıradanlaştırıyoruz. Ama bir çocuk için gördüğü, tattığı, yaşadığı birçok şey deneyimlerinin ilki. Bu yüzden çocuklar farklı bakıyor.
Zeynep’in dondurma yerkenki o hâli, o sevgisi mesela. Bir yetişkin için dondurma yemek çok sıradan bir aktiviteyken Zeynep de Can da dondurmayı her seferinde büyük bir şevkle yiyor. (…) Ya da havaalanına ulaştıklarında babası dosyayı unuttuğunda Zeynep’in bu duruma tepkisi, sanki büyük bir görevmiş, dünyanın sonu gelmiş gibi. Bu onun için bir macera yolculuğu. (…)
Bence biz çocukları olduklarından daha az görüyoruz. Ama çocuklar durumlara, olaylara, kişilere çok hızlı adapte olabilir, sorunları çok hızlı çözebilirler. (…) Bunu özellikle Zeynep’le vurgulamaya çalıştım.

📚 Zeynep’in Maceraları üzerine
Zeynep nasıl bir çocuk?
Zeynep olayların içinde detaylara dikkat eden, çok merak eden, etrafındaki olayları ve durumları kendi bağlamında eleştirmeyi ve farklı bağlamlarda ele almayı seven bir çocuk. Bu konuda çok dizi, film izledim; günlük hayatta da bu konuya ilgim vardır. Yapı olarak ben de olaylara ve durumlara olabildiğince iyi taraftan, mütevazı taraftan bakmaya çalışırken içsel olarak hep sorgularım da: Bu neden böyle oldu? Böyle olmasaydı nasıl olurdu? Benim tepkim bunu yönlendirdi mi? Zeynep de bu bağlantıları kurabiliyor. Hatta bazen olaylara verdiğim tepkilerden, kendi iç sesimle eğlenirim. Zeynep’te de bunu yaşatmaya çalıştım.
Eleştirmeyi severim ama kitabı okuduğumuzda Zeynep’in eleştirisinde dikkat edeceğimiz şey, karşıdaki insanın saygı sınırlarını aşmaması. Onun hep dikkat ettiği şey nezaket. Fark ettiyseniz altı kitapta nezaketle ilgili birçok konu, durum ve olay var. Eleştiri yapabiliriz, farklı düşünebiliriz, hatta bazen bir durumla ilgili olumsuz düşünebilir, olumsuz tecrübeler yaşayabiliriz. Ama bunlara bakış açımız çok önemli. Bu bakış açısını nezaketle sürdürmek, kitap boyunca dikkat ettiğim alanlardan biriydi. Bir de bence en kalıcı öğrenme soru sormakla başlar. Ben de soru sormayı çok severim.
Kitaplar Hayat Bilgisi dersine nasıl bağlanıyor?
Hayat Bilgisi dersindeki her öğrenme alanına bir Zeynep kitabı eşlik ediyor. “Bir Kutuya Neler Sığar?” ile başlıyoruz; altıncı kitaba kadar altı öğrenme alanı için altı kitabımız var. Her kitabın içine o öğrenme alanına ait öğrenme çıktılarını, süreç bileşenlerini, öğrenme-öğretme yaşantılarını, okuryazarlık becerilerini, becerileri ve eğilimleri yerleştirmeye çalıştık. Tabii bunları naçizane bir yazar olarak kendi bağlamımda süzerek ilerlettim.
“Ama gerçekten onun duygusal boyutunu karşılayabiliyor muyuz?”Tuğçe Değirmenci
Arka kapaktaki bölüm neden var?
O bölümü, kitabın Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli odaklı pedagojik arka planı ve ait olduğu öğrenme alanı hakkında veli ve öğretmenlere net bir yol haritası sunmak için ekledik. Bu kitapta neler var? Bu kitabı okuyan bir çocuk kitaptan sonra hangi alanda bilgiye, beceriye sahip olacak? Ailelerimiz okumadan önce bunları okuyarak çocuklarına destek olabilirler. “Evet, bu çocuk bu kitabı okuduğu zaman ikinci öğrenme alanına ait öğrenme çıktılarını ve süreç bileşenlerini öğrenmiş olacak.” diyerek çocuklarını yönlendirebilirler.
Aile sahnelerinde neyi göstermek istediniz?
Bence şu an Türk kültüründe bir değişim var; hepimiz bunu fark ediyoruz diye düşünüyorum. Özellikle Covid döneminden sonra gelen bir bireyselleşme. (…) Aile sohbetlerinin çok azaldığı, aile içi yemek sohbetlerinin sanki bir lüksmüş gibi görüldüğü bir dönemde olduğumuzu düşünüyorum. Ama böyle değil. Aile içindeki sohbetler çok kıymetlidir. (…)
Ailenin bir arada yemek yemesini çok önemsiyorum. Bu yüzden kitapta da sıklıkla ailece birlikte yemek yiyorlar. Bunu ailelerimiz için bir mesaj olarak da algılayabiliriz: Yemek esnasında çocuklarımızla sohbet edelim, onların konuşmalarına fırsat verelim. (…) “Bugün sen yavrum neler yaptın, neler hissettin? Bizimle paylaşmak istediğin bir şey var mı? Merak ettiğin bir soru var mı? Bizden bir ihtiyacın var mı? Senin için yapabileceğim bir şey var mı?”
Gün içinde “Çocuğumun her isteğini, istediği her şeyi biliyorum, her şeyini karşılıyorum.” diyoruz. Ama gerçekten onun duygusal boyutunu karşılayabiliyor muyuz? Bunun için yemek sohbetlerinin çok güzel bir olanak olduğunu düşünüyorum. (…) Eskiden kültürümüzde vardır: Annemizin, babamızın yanında söylediklerimizi özenle seçer, dikkat ederiz. Bu saygı kavramını da aile içinde vermeye çalıştım.

Veli, çocuğun anladığını nasıl fark eder?
Bazı kitaplarımın sonunda küçük sorular hazırladık; çocuklar bunları doldurabilirler. Bence bir ilkokul çocuğu için kullanabileceğimiz çok kıymetli materyallerden biri günlük yazmak. Çocuklara o günleriyle ilgili sorular oluşturalım, günlüklerine bu soruların yanıtlarını yazsınlar. (…) Gün sonunda çocuğu düşündürecek sorular sorabiliriz. Böylece çocuğun okuduğunu anlamasıyla birlikte, okuduğunu hayatına ne kadar yer verdiğini de öğrenebiliriz.
Örneğin birinci kitapta Zeynep’in babası onun için bir kutu hazırlıyor ve “Bu kutuya seni anlatan bir şey koydum.” diyor. (…) Bugün hemen eve gidelim, çocuklarımıza birer kutu alalım ve içine çocuğumuzu anlatan bir şey koyalım. Ama burada dikkat etmemiz gereken çok önemli bir nokta var. Çocuklar bizden çok pahalı, çok büyük, full teknolojik ürünler istemezler; bunları gördükleri için isterler. Onu anladığımızı ifade eden, hissettiklerimizin ortak olduğunu gösteren şeyler çocuklar için çok kıymetlidir. Zeynep’teki vizör gibi. (…)
Bununla birlikte “Hikâyedeki en şaşırtıcı şey neydi?”, “Sen olsaydın Zeynep gibi burada nasıl davranırdın?” diye sorabiliriz. (…) Okuduğu kitabın mutlaka özetini çıkarttıralım. Yazma becerisi çocuklar için özellikle bu dönemde çok önemli. Çocuklar artık yazmayı unutuyorlar; çünkü artık klavyeler, telefonlarımızda touchpad’ler var. (…) Çocuklar özet yazabilir, günlük yazabilir; bu süreçte kendilerini değerlendirebilirler.

Söyleşi sesli yapıldı ve yazıya döküldü. Cevaplarda konuşma dilindeki tekrarlar ayıklandı ve noktalama düzeltildi; uzun cevaplar kısaltıldı, kısaltılan yerler (…) ile gösterildi. Metin yayından önce yazarımıza okutuldu.
Zeynep’in Maceraları’nın altı kitabını 1, 2 ve 3. sınıf Hayat Bilgisi konuları rehberimizde öğrenme alanlarıyla birlikte tanıttık. Sınıf sınıf kitap önerileri için okuma kitapları listemize bakabilirsiniz.
Zeynep’in Maceraları
Altı kitap, altı soru. 2. sınıf için Hayat Bilgisi hikâyeleri.
Zeynep’in Maceraları 6 kitaplık setini inceleSerinin ilk söyleşisiKaynak
- Değirmenci, T. (2026). Zeynep’in Maceraları (6 kitap). İstanbul: Multibem Yayınları.