Evde Yapılabilecek Basit Deneyler: Mutfakta 9 Kolay Deney

🧤 Deneye başlamadan önce

Maya her deneyden önce aynı şeyi yapar: ellerini yıkar, saçını toplar, önlüğünü giyer. Bu küçük hazırlık çocuğa “şimdi bilim zamanı” dedirtir. Masayı silinebilir bir örtüyle kaplamak da işinizi kolaylaştırır.

• Ocak, kaynar su ve bıçak: Bu adımları her zaman bir yetişkin yapar. Kitaptaki deneylerin üstünde “Yetişkin gözetiminde yapılmalıdır” ya da “Güvenli” etiketi vardır.
• Deney malzemesi yenmez: Sabunlu süt, lahana suyu ve kavanozdaki karışımlar dökülür. Deneyden sonra eller yıkanır.
• Temizlik ürünü yok: Çamaşır suyu, lavabo açıcı ve çamaşır suyu içeren ürünler çocuklarla denenmez. İstenmeyen tepkimeler olabilir.
• Göz ve alerji: Sirke ve limon suyunun göze kaçmamasına dikkat edin. Çocuğun malzemelerden birine alerjisi olup olmadığını önceden düşünün.

📋 9 deney bir bakışta

🧪 1. Balon deneyi: maya şekeri yiyince ne olur?

Kitap: Maya Mutfak Laboratuvarında · Süre: 12 dakika · Yetişkin gözetiminde

Malzemeler: İki adet 500 ml plastik şişe, iki balon, bir paket kuru maya, bir tatlı kaşığı şeker, ılık su.

1. Şişelerin ikisine de ılık su dökün.
2. İkisine de yarım paket kuru maya ekleyin.
3. Şekeri yalnız bir şişeye ekleyin.
4. İki şişenin ağzına da balon geçirin ve bekleyin. Hangi balon şişiyor?

Kitapta Bilge Mantar bir soru da sorar: Şeker yerine tuz koysaydık balon yine şişer miydi? Bu soruyu üçüncü bir şişeyle deneyebilirsiniz.

🧪 2. Mor lahana deneyi: asit mi, baz mı?

Kitap: Maya Mutfak Laboratuvarında · Süre: 12 dakika · Yetişkin gözetiminde

Malzemeler: Altı şeffaf bardak, mor lahana suyu, limon suyu, sirke, karbonat, süt, su, damlalık ya da kaşık.

1. Mor lahanayı sıcak suda demleyip süzün. Bu adımı bir yetişkin yapar.
2. Her bardağa bir miktar mor lahana suyu koyun.
3. Birinci bardağa limon suyu, ikinciye sirke, üçüncüye karbonat, dördüncüye süt, beşinciye su ekleyin. Her birinden birer kaşık yeter.
4. Renklerin değişmesini izleyin. Hiçbir şey eklemediğiniz altıncı bardak karşılaştırma için kalabilir.

Science on Stage Europe’un öğretmenlere yönelik mor lahana etkinliği de aynı renkleri verir ve bu göstergenin çocukların elleyebileceği kadar güvenli olduğunu belirtir.

📝 Deney nasıl öğrenmeye dönüşür?

Maya kitaplarında her deney “Önce tahminim” bölümüyle başlar. Çocuk sonucu görmeden bir seçenek işaretler. Deneyden sonra “Gözlemim” bölümüne ne gördüğünü yazar ya da çizer.

Evde de aynısını yapabilirsiniz. Bir kâğıda üç soru yazın: Sence ne olacak? Ne oldu? Neden olmuş olabilir? Tahmin tutmasa da sorun yok. Kitapta Hüma’nın dediği gibi, hata yapmak öğrenmenin bir parçasıdır.

🧪 3. Çözünme yarışı: şeker sıcak suda mı hızlı çözünür?

Kitap: Maya Kristal Bahçesinde · Süre: 10 dakika · Yetişkin gözetiminde

Malzemeler: Aynı boyda iki şeffaf su bardağı, bir bardak sıcak su, bir bardak soğuk su, iki küp şeker ya da iki çay kaşığı toz şeker, kaşık, kronometre.

1. Bardakları yan yana koyun. Birine sıcak, diğerine soğuk su doldurun.
2. İki bardağa da aynı miktarda şeker ekleyin.
3. Kronometreyi başlatıp karıştırın. Hangi bardaktaki şeker önce görünmez oluyor?

🧪 4. Doymuş çözelti: bir bardak su kaç kaşık tuzu taşır?

Kitap: Maya Kristal Bahçesinde · Süre: 15 dakika · Güvenli

Malzemeler: Bir su bardağı ılık su, en az 10 kaşık tuz, kaşık, not kâğıdı.

1. Bardağa ılık su doldurun.
2. Bir kaşık tuz ekleyip iyice karıştırın.
3. Tuz tamamen çözündü mü? Bakın ve not alın.
4. Tuzu kaşık kaşık eklemeye ve karıştırmaya devam edin.
5. Tuz dipte kalmaya başlayınca durun. Su kaçıncı kaşıkta doydu?

🧪 5. Kristal bahçesi: şekerden kristal nasıl büyür?

Kitap: Maya Kristal Bahçesinde · Süre: ilk gün 20 dakika hazırlık, sonra birkaç gün bekleme · Yetişkin gözetiminde

Malzemeler: Bir bardak sıcak su, iki buçuk bardak şeker, şeffaf bir bardak, ince tahta çubuk, mandal, kaşık, tencere.

1. Sıcak suyu tencereye dökün.
2. Şekeri kaşık kaşık ekleyin, her seferinde karıştırın.
3. Ocağı kısık ateşte açın, şeker kaybolana kadar karıştırın. Su kaynamasın.
4. Şeker tamamen eriyince yaklaşık 5 dakika soğumasını bekleyin.
5. Bu sırada çubuğu hafifçe ıslatıp şekere bulayın.
6. Çubuğu mandalla bardağın ağzına sabitleyin.
7. Ilıyan şekerli suyu bardağa dökün ve bekleyin. Bardağı sarsmayın.

Kitapta şekerli suya ısıtmadan sonra gıda boyası eklenebileceği de yazar; renkli kristal elde edersiniz. Sabırsızlanan çocuğa Pırıl’ın sözünü hatırlatın: Güzel şeylerin olması bazen zaman alır.

🧪 6. Dondurucu kristal: buzun içinde ne saklı?

Kitap: Maya Kristal Bahçesinde · Süre: 5 dakika hazırlık ve 2 saat bekleme · Güvenli

Malzemeler: Küçük şeffaf bir kap, su, büyüteç.

1. Kaba biraz su dökün.
2. Kabı dondurucuya koyup 2 saat bekleyin.
3. Çıkarınca kenarlarına büyüteçle dikkatlice bakın.
4. Üstteki ince tabakada çizgiler daha iyi görünür.
5. Gördüklerinizi kâğıda çizin.

🎬 Maya serisini 25 saniyede tanıyın

🧪 7. Dans eden renkler: yağ ve su neden karışmaz?

Kitap: Maya Deneyler Dünyasında · Süre: 10 dakika · Güvenli

Malzemeler: Küçük cam kavanoz, zeytinyağı, su, farklı renklerde birkaç damla gıda boyası.

1. Kavanozun yarısına kadar su dökün.
2. Kalan yarısına zeytinyağı dökün.
3. Zeytinyağının üzerine farklı renklerde gıda boyası damlatın.
4. Kapağı sıkıca kapatıp çalkalayın ve izleyin.

🧪 8. Süt ve sabun: renkler neden kaçar?

Kitap: Maya Deneyler Dünyasında · Süre: 10 dakika · Güvenli

Malzemeler: Düz tabak, tam yağlı süt, farklı renklerde gıda boyası, sıvı sabun ya da bulaşık deterjanı, pamuklu çubuk.

1. Tabağa tabanını kaplayacak kadar süt dökün.
2. Farklı renklerde boya damlatın, damlalar birbirine karışmasın.
3. Pamuklu çubuğun ucuna sıvı sabun sürün.
4. Çubuğu karıştırmadan sütün ortasına değdirin.
5. Renklerin hareketini izleyin.

Deneyden sonra sabunlu süt dökülür, içilmez.

🧪 9. Ara buluculuk deneyi: yumurta sarısı yağ ve suyu bir arada tutar mı?

Kitap: Maya Deneyler Dünyasında · Süre: 10 dakika · Yetişkin gözetiminde

Malzemeler: Üç küçük kavanoz, zeytinyağı, su, iki yumurta sarısı.

1. Birinci kavanoza su ve yağ koyup çalkalayın.
2. İkinci kavanoza su ve yağ koyun, yumurta sarısı ekleyip iyice karıştırın.
3. Üçüncü kavanoza yalnız yağ ve yumurta sarısı koyup karıştırın. Yağı yavaş yavaş ekleyin.
4. Üç kavanozu yan yana koyup karşılaştırın.

🎒 Hangi yaşa hangi deney?

Maya serisi 8-10 yaş için yazıldı. Bu yaştaki çocuklar adımları kendisi okuyup uygulayabilir. Tahminini ve gözlemini de yazabilir. 10 yaş için evde deney arayanlar doymuş çözelti ve kristal bahçesiyle başlayabilir; ikisi de ölçme, not alma ve sabır ister.

Okul öncesi çocuklar için süt ve sabun, dans eden renkler ve dondurucu kristal en uygun olanlardır. Bu yaşta ölçümü ve dökmeyi yetişkin yapar. Çocuk ise tahmin eder, izler ve gördüğünü anlatır. Okul öncesinde bilim etkinliği çocuğun merakını beslemekle ilgilidir; doğru cevabı bulması beklenmez.

❓ Sık sorulan sorular