Yapay zekanın hayatımızda birçok alana girmesiyle beraber eğitimde de yapay zekanın rolü ve önemi göz ardı edilmeyecek bir duruma geldi. Öğrencilerde ve öğretmenlerde artan Yapay Zeka(YZ) kullanımı dolayısıyla Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı da yeni bir kılavuz yayınladı. Milli Eğitim Bakanlığı, eğitim teknolojilerinde kullanılacak usulleri düzenleme amacıyla bir adım atarak “Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu” belgesini yayımladı. Yapay zeka nedir sorusundan öte, bu teknolojinin sınıflarda nasıl güvenli ve verimli kullanılacağını belirleyen bu rehber, yapay zeka uygulamaları için okullarda ve eğitimde etik bir anayasa niteliği taşıyor.
Özellikle ChatGPT, Gemini, Claude yapay zeka gibi araçların eğitim süreçlerine dahil olmasıyla birlikte, Milli Eğitim Bakanlığı verilerin korunması ve pedagojik nitelik konularında, çocukların bilişsel düzeylerinin olumsuz etkilenmemesi, eğitimin amacından sapmaması, eğitim-öğretimin daha verimli hale getirilmesi açısından birçok kural yayınladı. İşte eğitimciler, veliler ve öğrenciler için rehberin öne çıkan detayları:
Yapay Zekâ Uygulamalarında 8 Etik İlke Nedir?
Milli Eğitim BakanlığıKılavuz, tüm dijital süreçlerin 8 etik değer üzerine kurulmasını istiyor. Bu bağlamda eğitimde Yapay Zeka Uygulamalarında kullanılacak olan 8 etik değer şu şekilde listelenmiştir:
- İnsan Merkezli Yaklaşım: Teknoloji, öğrencinin akademik ve sosyal esenliğini destekleyen bir araçtır; öğretmenin yerini alan bir unsur değildir.
- Eşitlik ve Kapsayıcılık: Her öğrenci, sosyoekonomik durumundan bağımsız olarak bu teknolojilere adil erişim sağlamalıdır.
- Şeffaflık: Kullanıcılar, bir yapay zekâ sistemiyle etkileşimde olduklarını bilme hakkına sahiptir.
- Mahremiyet ve Veri Yönetişimi: Öğrenci verileri KVKK’ya uygun olarak, en yüksek güvenlik standartlarıyla korunmalıdır.
- Güvenilirlik ve Teknik Sağlamlık: Araçlar, yanlış bilgi (halüsinasyon) üretme riskine karşı düzenli olarak denetlenmelidir.
- Hesap Verebilirlik: Not verme veya disiplin gibi kritik kararlarda nihai sorumluluk her zaman bir insana (öğretmene) aittir.
- Eğitsel Değer: Uygulamalar, milli eğitim kitapları ve müfredat hedefleriyle doğrudan uyumlu olmalıdır.
- Millî ve Manevi Değerlere Uyum: İçerikler Türk milli eğitiminin amaçlarına ve toplumsal ahlaka aykırı olamaz.
İnsan Merkezli ve Hak Temelli Yaklaşım Nedir?
İnsan merkezli ve hak temelli yaklaşım etiği yapay zekanın bir amaç değil; öğrencinin akademik başarısını, sosyal becerilerini ve genel esenliğini artırmayı hedefleyen yardımcı bir araç olduğunu önemser. Bu süreçte öğretmenin pedagojik liderliği esastır; teknoloji öğretmenin yerini alamaz, aksine öğretmenin rehberlik rolünü güçlendirmek için kullanılır.
Eşitlik ve Kapsayıcılık İlkesi Nedir?
Yapay zekâ araçları, sosyoekonomik durum, coğrafi konum veya özel eğitim ihtiyacı fark etmeksizin tüm öğrencilere fırsat eşitliği sunmalıdır. Algoritmalar, herhangi bir gruba karşı yanlılık veya ayrımcılık içermeyecek şekilde tasarlanmalı ve herkesin bu teknolojilere adil erişimi güvence altına alınmalıdır.
Şeffaflık ve Açıklanabilirlik İlkesi Nedir?
Eğitim ortamında kullanılan her türlü yapay zekâ sisteminde “bilgilendirilmiş etkileşim” esastır. Kullanıcılar (öğrenci, öğretmen, veli), bir yapay zekâ ile iletişimde olduklarını bilmeli; sistemin bir sonuca nasıl vardığı veya hangi veriye dayanarak öneri sunduğu açık ve anlaşılır olmalıdır.
Mahremiyet, Gizlilik ve Veri Yönetişimi İlkesi Nasıl Olmalıdır?
Kişisel verilerin korunması en temel önceliktir. Öğrenci ve öğretmen verileri, KVKK ve ilgili mevzuata tam uyumlu olarak yönetilir. Veriler sadece belirlenen eğitim amacı için, gerekli minimum düzeyde toplanır ve en yüksek siber güvenlik standartlarıyla korunur.
Güvenilirlik, Emniyet ve Teknik Sağlamlık İlkesi Nedir?
Kullanılan uygulamaların teknik olarak hatalardan arındırılmış olması gerekir. Yapay zekânın yanlış bilgi üretme (halüsinasyon) veya yanıltıcı içerik sunma riskine karşı sistemler sürekli denetlenmeli ve her zaman güvenli bir eğitim ortamı sunmalıdır .
Hesap Verebilirlik ve İnsan Denetimi Ne Demektir?
Yapay zekâ sistemleri karar destek mekanizması olarak çalışabilir ancak notlandırma, disiplin süreci veya öğrencinin geleceğini etkileyen kritik kararlarda nihai otorite her zaman insandır. Algoritmik kararlar öğretmen denetimine ve itiraza açık olmalıdır.
Eğitsel Değer ve Nitelikli Katkı Nasıl Olmalıdır?
Uygulamalar sadece teknolojik bir yenilik olduğu için değil, somut bir pedagojik fayda sağladığı için kullanılmalıdır. İçerikler, milli eğitim kitapları 📖 ve güncel müfredat hedefleriyle tam uyumlu olmalı, öğrencinin eleştirel düşünme becerilerini desteklemelidir.
Millî ve Manevi Değerlere Uyum Eğitimde Nasıl Olmalı?
Yapay zekâ tarafından üretilen veya kullanılan tüm içerikler, Türk Millî Eğitiminin genel amaçlarına, toplumsal ahlaka ve kültürel mirasımıza uygun olmalıdır. Değerlerimize aykırı, manipülatif veya zararlı yönlendirmeler içeren hiçbir yapıya izin verilmez.
Öğretmenler İçin Yapay Zeka Beyan Süreci Nasıl Olacak?
MEB, en iyi yapay zeka uygulamaları kullanılırken denetimi sıkı tutmak ve kurumların işlerini kolaylatmak amacıyla adına “Etik Beyan Formu” (YAZEK) sistemini devreye aldı.
- Beyan Gereken Durumlar: Öğrencinin YZ ile doğrudan etkileşime girdiği veya öğrenci verilerinin bir sisteme analiz için yüklendiği durumlarda beyan zorunludur.
- Beyan Gerekmeyen Durumlar: Öğretmenlerin sadece ders planı hazırlamak, makale özetlemek veya kendi mesleki gelişimleri için en iyi yapay zeka siteleri üzerinden çalışma yapması durumunda beyan gerekmez.
Yapay Zekada Denetim Mekanizması Nasıl Olacak
Okullarda Yapay Zeka süreçlerinin yerinden yönetilmesi için okul ve il düzeyinde yeni kurullar oluşturulacak:
- Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi: Okul müdürü başkanlığında kurulan ekip, öğretmenlere rehberlik eder ve olası etik ihlal bildirimlerini 15 gün içinde karara bağlar.
- İl/İlçe Etik Kurulları: İl Milli Eğitim Müdürlüğü bünyesinde kurulan bu kurullar, okullardan gelen itirazları değerlendirir ve süreci il düzeyinde koordine eder.
- Etik Üst Kurulu: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı bünyesinde en yüksek karar mercii olarak görev yapar.
Milli eğitim bakanlığı ders kitapları ve materyalleriyle uyumlu güvenli bir yapay zekâ ekosistemi için tüm detaylara yazek.meb.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.
Yapay Zeka Nasıl Daha Efektif Kullanılır?
Özellikle okul öncesi ve ilkokul dönemlerinde yapay zeka uygulamalarını öğrenebilmek ve daha fazla bilgi alabilmek için Multibem Eğitim Programlarını takip edebilirsiniz.